Nguyên nhân đột quỵ tại Đắk Lắk: Những yếu tố nguy cơ cần nhận biết và cách phòng ngừa
Đột quỵ là gì?
Đột quỵ, còn gọi là tai biến mạch máu não, xảy ra khi nguồn máu cung cấp cho một phần não bị tắc nghẽn hoặc mạch máu não bị vỡ. Khi não không được cung cấp đủ oxy và chất dinh dưỡng, tế bào thần kinh có thể bị tổn thương chỉ trong thời gian ngắn.
Đột quỵ được chia thành hai dạng chính:
Đột quỵ thiếu máu não: Mạch máu não bị tắc nghẽn do cục máu đông, mảng xơ vữa hoặc huyết khối di chuyển từ nơi khác đến.
Đột quỵ xuất huyết não: Mạch máu trong não bị vỡ, gây chảy máu trong nhu mô não hoặc các khoang xung quanh não.
Đây là tình trạng cấp cứu nguy hiểm. Người bệnh càng được phát hiện và điều trị sớm thì cơ hội hạn chế tổn thương não, giảm di chứng và bảo toàn tính mạng càng cao.
Xem thêm: https://thienhanhhospital.com
Những nguyên nhân đột quỵ thường gặp tại Đắk Lắk
Nguyên nhân đột quỵ tại Đắk Lắk cũng tương tự các khu vực khác, chủ yếu liên quan đến bệnh lý mạch máu, tim mạch, lối sống và các yếu tố nguy cơ chưa được kiểm soát. Một số nguyên nhân quan trọng gồm:
1. Tăng huyết áp
Tăng huyết áp là một trong những nguyên nhân và yếu tố nguy cơ hàng đầu của đột quỵ. Huyết áp cao kéo dài có thể làm thành mạch bị tổn thương, xơ cứng, yếu đi hoặc dễ hình thành mảng xơ vữa.
Tăng huyết áp có thể gây:
Hẹp, tắc động mạch não.
Hình thành cục máu đông.
Vỡ mạch máu não.
Xuất huyết não.
Tổn thương các mạch máu nhỏ trong não.
Điều đáng lo ngại là nhiều người bị tăng huyết áp nhưng không có triệu chứng rõ ràng. Một số người chỉ phát hiện bệnh khi đi khám sức khỏe hoặc khi đã xuất hiện biến chứng.
Người trưởng thành nên kiểm tra huyết áp định kỳ, đặc biệt nếu có tiền sử gia đình, thừa cân, ăn mặn, hút thuốc hoặc uống nhiều rượu bia.
Tham khảo thêm: Bệnh Viện Đa Khoa Thiện Hạnh BMT
2. Xơ vữa động mạch
Xơ vữa động mạch xảy ra khi cholesterol, chất béo và các thành phần khác tích tụ trong thành mạch, tạo thành mảng xơ vữa. Mảng xơ vữa có thể làm lòng mạch hẹp dần hoặc bị nứt vỡ, tạo điều kiện hình thành cục máu đông.
Xơ vữa có thể ảnh hưởng đến:
Động mạch cảnh.
Động mạch não.
Động mạch vành.
Các mạch máu ngoại vi.
Các yếu tố thúc đẩy xơ vữa gồm:
Rối loạn mỡ máu.
Hút thuốc lá.
Tăng huyết áp.
Đái tháo đường.
Béo phì.
Ít vận động.
Chế độ ăn nhiều chất béo và muối.
Tuổi cao.
Tiền sử gia đình.
Tìm hiểu thêm: Bệnh Viện Đa Khoa Thiện Hạnh Daklak
3. Rối loạn mỡ máu
Cholesterol xấu LDL tăng cao hoặc cholesterol tốt HDL thấp có thể làm tăng nguy cơ hình thành mảng xơ vữa trong mạch máu. Khi mảng xơ vữa phát triển, lòng mạch bị hẹp, dòng máu lên não suy giảm.
Rối loạn mỡ máu thường không gây biểu hiện rõ ràng. Người bệnh có thể hoàn toàn không biết mình đang có nguy cơ cho đến khi xảy ra biến cố tim mạch hoặc mạch máu não.
Những người có thừa cân, béo phì, tiểu đường, ăn nhiều chất béo, ít vận động hoặc có tiền sử gia đình nên kiểm tra mỡ máu theo hướng dẫn của bác sĩ.
4. Đái tháo đường
Đường huyết cao kéo dài có thể làm tổn thương lớp nội mạc mạch máu, thúc đẩy xơ vữa và làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối. Người mắc đái tháo đường cũng thường đi kèm tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hoặc béo phì.
Để giảm nguy cơ đột quỵ, người bệnh cần:
Kiểm soát đường huyết.
Theo dõi huyết áp.
Kiểm tra mỡ máu.
Tuân thủ thuốc được kê.
Duy trì chế độ ăn và vận động phù hợp.
Khám định kỳ để phát hiện biến chứng mạch máu.
Không nên tự ý ngừng thuốc tiểu đường hoặc thay đổi chế độ điều trị khi chưa trao đổi với bác sĩ.
5. Bệnh tim và rối loạn nhịp tim
Một số bệnh lý tim có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ, đặc biệt là rung nhĩ. Khi tim đập không đều, máu có thể ứ đọng trong buồng tim và hình thành cục máu đông. Cục máu đông này có thể di chuyển theo dòng máu lên não, gây tắc mạch.
Các bệnh lý có thể liên quan gồm:
Rung nhĩ.
Bệnh van tim.
Suy tim.
Bệnh cơ tim.
Huyết khối trong buồng tim.
Một số dị tật tim bẩm sinh.
Tiền sử nhồi máu cơ tim.
Người có hồi hộp, tim đập không đều, khó thở khi gắng sức, đau ngực hoặc ngất không rõ nguyên nhân nên được kiểm tra tim mạch.
6. Hút thuốc lá
Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ đột quỵ thông qua nhiều cơ chế:
Làm co mạch.
Tăng huyết áp.
Gây tổn thương thành mạch.
Làm tăng độ kết dính của tiểu cầu.
Thúc đẩy hình thành cục máu đông.
Làm giảm lượng oxy trong máu.
Tăng tốc độ xơ vữa động mạch.
Khói thuốc thụ động cũng có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe tim mạch. Người hút thuốc nên chủ động cai thuốc, đồng thời hạn chế tiếp xúc với môi trường có khói thuốc.
7. Uống nhiều rượu bia
Rượu bia, đặc biệt khi sử dụng thường xuyên hoặc quá mức, có thể làm tăng huyết áp, gây rối loạn nhịp tim, ảnh hưởng đến chức năng gan và hệ thống đông máu.
Uống nhiều rượu bia có thể làm tăng nguy cơ:
Xuất huyết não.
Đột quỵ thiếu máu não.
Rung nhĩ.
Tăng huyết áp.
Chấn thương vùng đầu.
Rối loạn chuyển hóa và béo phì.
Người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, bệnh gan hoặc từng bị cơn thiếu máu não thoáng qua nên trao đổi với bác sĩ về việc hạn chế hoặc ngừng rượu bia.
8. Béo phì và ít vận động
Béo phì, đặc biệt là béo bụng, thường đi kèm tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu và hội chứng chuyển hóa. Đây đều là những yếu tố làm tăng nguy cơ đột quỵ.
Thói quen ngồi lâu, ít vận động, làm việc trước máy tính hoặc sử dụng điện thoại trong thời gian dài có thể khiến sức khỏe mạch máu suy giảm.
Người trưởng thành nên duy trì hoạt động thể chất phù hợp như:
Đi bộ nhanh.
Đạp xe.
Bơi lội.
Tập yoga.
Chơi cầu lông.
Tập các bài tăng sức bền và sức mạnh ở mức vừa phải.
Người có bệnh nền nên lựa chọn cường độ tập luyện theo tư vấn của bác sĩ.
9. Chế độ ăn uống không lành mạnh
Một số thói quen ăn uống có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ gồm:
Ăn quá mặn.
Thường xuyên ăn đồ chiên rán.
Dùng nhiều mỡ động vật.
Ăn nhiều thịt chế biến sẵn.
Dùng nhiều nước ngọt và bánh kẹo.
Ăn ít rau xanh và chất xơ.
Uống nhiều rượu bia.
Ăn tối quá muộn hoặc ăn quá nhiều.
Để bảo vệ tim mạch và não bộ, nên ưu tiên rau xanh, trái cây, cá, thịt nạc, đậu, ngũ cốc nguyên hạt và các nguồn chất béo lành mạnh. Cần giảm muối, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và kiểm soát khẩu phần ăn.
10. Căng thẳng kéo dài và thiếu ngủ
Căng thẳng không phải lúc nào cũng là nguyên nhân trực tiếp gây đột quỵ, nhưng có thể làm tăng nguy cơ thông qua các tác động gián tiếp như:
Tăng huyết áp.
Mất ngủ.
Hút thuốc.
Uống nhiều cà phê hoặc rượu bia.
Ăn uống mất kiểm soát.
Ít vận động.
Không tuân thủ điều trị bệnh nền.
Thiếu ngủ kéo dài cũng có thể ảnh hưởng đến huyết áp, chuyển hóa và sức khỏe tim mạch. Người trưởng thành nên duy trì giờ ngủ ổn định, hạn chế thức khuya và tìm cách kiểm soát căng thẳng.
11. Dị dạng mạch máu não và phình mạch
Một số người có dị dạng mạch máu não hoặc phình mạch tồn tại từ trước nhưng không được phát hiện. Khi mạch máu bị vỡ, người bệnh có thể bị xuất huyết não hoặc xuất huyết dưới nhện.
Dấu hiệu cần chú ý có thể gồm:
Đau đầu đột ngột, dữ dội bất thường.
Buồn nôn hoặc nôn dữ dội.
Cứng gáy.
Rối loạn ý thức.
Co giật.
Yếu liệt.
Nhìn đôi hoặc sụp mi.
Không phải ai đau đầu cũng có dị dạng mạch máu não. Tuy nhiên, cơn đau đầu “dữ dội nhất từ trước đến nay”, xuất hiện đột ngột hoặc đi kèm rối loạn thần kinh cần được cấp cứu.
12. Rối loạn đông máu
Một số bệnh lý làm máu dễ hình thành cục đông hoặc chảy máu bất thường, từ đó có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ. Nguyên nhân có thể bao gồm:
Bệnh lý đông máu di truyền.
Bệnh tự miễn.
Một số bệnh lý ác tính.
Hội chứng kháng phospholipid.
Mất nước nghiêm trọng.
Sử dụng một số loại thuốc.
Tiền sử huyết khối tĩnh mạch hoặc động mạch.
Người từng bị huyết khối không rõ nguyên nhân, có người thân mắc bệnh đông máu hoặc có tiền sử sảy thai liên tiếp cần được bác sĩ đánh giá khi phù hợp.
13. Sử dụng một số chất kích thích
Các chất kích thích như cocaine, amphetamine hoặc một số sản phẩm không rõ nguồn gốc có thể gây co mạch, tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim và làm tăng nguy cơ đột quỵ.
Một số loại thuốc giảm cân, thuốc tăng cơ, sản phẩm hỗ trợ sinh lý hoặc thực phẩm bổ sung không rõ thành phần cũng có thể gây ảnh hưởng đến tim mạch và huyết áp.
Không nên tự sử dụng sản phẩm quảng cáo có tác dụng “tăng tuần hoàn não”, “tan cục máu đông” hoặc “phòng đột quỵ” khi chưa được kiểm tra và tư vấn y tế.
14. Cơn thiếu máu não thoáng qua
Cơn thiếu máu não thoáng qua, thường gọi là TIA, gây ra các triệu chứng giống đột quỵ nhưng tự biến mất sau một khoảng thời gian. Người bệnh có thể bị:
Méo miệng.
Yếu hoặc tê một bên tay chân.
Nói khó.
Nhìn mờ.
Chóng mặt, mất thăng bằng.
Khó hiểu lời nói.
TIA không phải tình trạng vô hại. Đây có thể là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ thực sự trong thời gian gần. Người từng có triệu chứng như vậy cần được khám khẩn cấp, kể cả khi đã hồi phục hoàn toàn.
Nguyên nhân đột quỵ ở người trẻ
Đột quỵ ở người trẻ có thể liên quan đến những nguyên nhân khác với người cao tuổi, chẳng hạn:
Dị dạng động tĩnh mạch não.
Phình mạch não.
Bệnh tim bẩm sinh.
Rối loạn nhịp tim.
Rối loạn đông máu.
Bệnh tự miễn.
Viêm mạch máu.
Sử dụng chất kích thích.
Hút thuốc lá.
Tăng huyết áp sớm.
Đái tháo đường hoặc rối loạn mỡ máu.
Béo phì và ít vận động.
Một số yếu tố liên quan đến thuốc nội tiết hoặc thai kỳ ở người có nguy cơ.
Người trẻ không nên chủ quan khi xuất hiện các triệu chứng thần kinh đột ngột. Việc không có tiền sử bệnh trước đó không đồng nghĩa với việc loại trừ đột quỵ.
Dấu hiệu đột quỵ cần cấp cứu ngay
Cần gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất nếu xuất hiện đột ngột:
Méo miệng, lệch mặt.
Yếu hoặc tê một bên tay chân.
Nói khó, nói ngọng hoặc không hiểu lời.
Nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực.
Chóng mặt, mất thăng bằng nghiêm trọng.
Đau đầu dữ dội bất thường.
Khó nuốt hoặc sặc.
Co giật.
Lú lẫn, ngủ gà hoặc hôn mê.
Có thể áp dụng quy tắc FAST:
F – Face: Kiểm tra mặt có bị méo không.
A – Arms: Yêu cầu người bệnh giơ hai tay.
S – Speech: Yêu cầu nói một câu đơn giản.
T – Time: Gọi cấp cứu ngay, không chờ triệu chứng tự hết.
Khi nghi ngờ đột quỵ, không nên:
Cho người bệnh ăn uống.
Tự ý cho uống aspirin hoặc thuốc chống đông.
Tự ý dùng thuốc hạ áp.
Cạo gió, châm kim hoặc xoa bóp mạnh.
Để người bệnh tự đi lại.
Chờ người bệnh ngủ hoặc theo dõi tại nhà.
Phòng ngừa đột quỵ tại Đắk Lắk
Để giảm nguy cơ đột quỵ, người dân nên:
Kiểm soát huyết áp
Đo huyết áp định kỳ, dùng thuốc đúng hướng dẫn và không tự ý ngừng thuốc khi thấy huyết áp ổn định.
Kiểm tra đường huyết và mỡ máu
Đặc biệt cần kiểm tra khi có thừa cân, béo phì, tiền sử gia đình hoặc lối sống ít vận động.
Bỏ thuốc lá
Cai thuốc giúp giảm nguy cơ tổn thương mạch máu và hình thành cục máu đông.
Hạn chế rượu bia
Không uống quá mức và nên trao đổi với bác sĩ nếu có bệnh nền tim mạch, gan hoặc huyết áp.
Ăn uống lành mạnh
Giảm muối, chất béo bão hòa, đồ chiên rán, nước ngọt và thực phẩm chế biến sẵn. Tăng rau xanh, cá, đậu và chất xơ.
Duy trì vận động
Tập luyện đều đặn, tránh ngồi lâu và tăng dần mức độ vận động theo thể trạng.
Ngủ đủ giấc
Hạn chế thức khuya, điều chỉnh lịch làm việc và điều trị các vấn đề như ngáy to, ngưng thở khi ngủ nếu có.
Khám sức khỏe định kỳ
Người có yếu tố nguy cơ nên khám nội tổng quát, tim mạch hoặc thần kinh để được đánh giá phù hợp. Không phải ai cũng cần chụp CT hoặc MRI não khi không có triệu chứng; bác sĩ sẽ chỉ định dựa trên bệnh sử và kết quả thăm khám.
Khám và tư vấn nguy cơ đột quỵ tại Đắk Lắk
Khi cần kiểm tra các yếu tố nguy cơ đột quỵ, người dân nên lựa chọn cơ sở y tế có khả năng:
Đo và theo dõi huyết áp.
Xét nghiệm đường huyết, mỡ máu.
Kiểm tra chức năng gan, thận khi cần.
Thực hiện điện tim.
Siêu âm tim.
Siêu âm Doppler mạch máu.
Chụp CT hoặc MRI khi có chỉ định.
Đánh giá bệnh lý thần kinh, tim mạch và các yếu tố đông máu.
Cấp cứu hoặc chuyển tuyến khi phát hiện tình trạng nghiêm trọng.
Bệnh viện đa khoa Thiên Hạnh hospital là một địa chỉ người dân tại Đắk Lắk có thể tham khảo khi cần khám sức khỏe tổng quát, kiểm tra huyết áp, tim mạch, các yếu tố nguy cơ đột quỵ hoặc các triệu chứng bất thường liên quan đến thần kinh. Người bệnh nên liên hệ trực tiếp với bệnh viện để xác nhận chuyên khoa, lịch khám, danh mục xét nghiệm và khả năng tiếp nhận cấp cứu tại thời điểm cần sử dụng dịch vụ.
Nếu người bệnh đang có dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, cần ưu tiên gọi cấp cứu và đến cơ sở y tế gần nhất có khả năng xử trí đột quỵ, không nên chờ đặt lịch khám thông thường.
Kết luận
Nguyên nhân đột quỵ tại Đắk Lắk có thể liên quan đến tăng huyết áp, xơ vữa động mạch, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường, bệnh tim, hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia, béo phì, ít vận động, dị dạng mạch máu não và rối loạn đông máu. Nhiều yếu tố nguy cơ diễn tiến âm thầm nên việc kiểm tra sức khỏe định kỳ có ý nghĩa quan trọng.
Mỗi người nên chủ động kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu, cân nặng, chế độ ăn, giấc ngủ và thói quen sinh hoạt. Đồng thời, cần ghi nhớ các dấu hiệu FAST để nhận diện đột quỵ và đưa người bệnh đi cấp cứu càng sớm càng tốt.
Người dân có thể tham khảo Bệnh viện đa khoa Thiên Hạnh hospital để được tư vấn, thăm khám và kiểm tra các yếu tố nguy cơ phù hợp.